Na granicy Francji i Hiszpanii leży kawałek ziemi mniejszy niż boisko do piłki nożnej, a jednak co sześć miesięcy cały świat musi zmienić flagę w atlasie. Wyspa Bażantów – 200 metrów długości, 40 metrów szerokości i zero stałych mieszkańców – jest jedynym kondominium na Ziemi, gdzie suwerenność przechodzi z rąk do rąk jak pałeczka w sztafecie. Od 1659 roku nikt nie zdobył jej siłą, nikt nie kupił, nikt nie zagarnął – po prostu co pół roku Francja mówi „do widzenia”, a Hiszpania odpowiada „do zobaczenia”. I tak w kółko
Miejsce, w którym król Francji oddał córkę, a Hiszpania królową
7 listopada 1659 roku na Wyspie Bażantów podpisano traktat pirenejski, kończący 24-letnią wojnę. Na środku rzeki Bidasoa zbudowano ogromny, złocony pawilon z aksamitnymi ścianami, żeby Ludwik XIV mógł przekazać swoją siostrę Marię Teresę w ręce przyszłego męża, Filipa IV Hiszpańskiego. Ceremonia trwała jeden dzień – tyle, ile wyspa była neutralna. Od tamtej pory każdy burmistrz Irun i Hendaye dostaje klucze do furtki tylko na sześć miesięcy, a potem musi oddać je sąsiadowi po drugiej stronie rzeki. To najdłużej trwający pokój w Europie – 366 lat bez jednego wystrzału.
Dwa państwa, jedna wyspa i zero mieszkańców
Wyspa Bażantów nie ma ulic, domów ani nawet latarni. Rośnie na niej kilkanaście drzew, głównie platanów i dębów, a jedyne stałe konstrukcje to kamienna stela z 1659 roku i mała tablica przypominająca o zmianie władzy. Od 1 lutego do 31 lipca powiewa tu flaga hiszpańska, a komendantem jest oficer marynarki z San Sebastián. Od 1 sierpnia do 31 stycznia wyspa staje się francuska, a dowodzi nią kapitan z Bayonne. Co pół roku odbywa się symboliczna ceremonia – dwóch oficerów spotyka się na mostku, salutują sobie, wymieniają dokumenty i odwracają się plecami. Zero fanfar, zero kamer, tylko szum rzeki i mewy krążące nad głowami.
Dlaczego nikt nie może tam wejść i dlaczego właśnie to kusi najbardziej
Wyspa Bażantów jest zamknięta dla turystów od ponad stu lat. Oficjalny powód – erozja i ochrona zabytku. Nieoficjalny – oba kraje boją się, że ktoś zostawi namiot albo flagę i zakłóci idealną równowagę. Raz do roku, w czerwcu, hiszpańska marynarka organizuje sprzątanie – kilkunastu marynarzy w białych mundurach kosi trawę i grabi liście, po czym odchodzą przed zmrokiem. Francuzi robią to samo w grudniu.
Zdjęcia z tych dni krążą po internecie jak relikwie – widać wtedy, jak mała jest wyspa i jak absurdalnie wielka historia na niej ciąży. Kajakarze, którzy podpływają za blisko, dostają mandat 135 euro i eskortę policyjnej łodzi. A jednak co roku dziesiątki osób próbuje – bo nie ma większej pokusy niż miejsce, którego dotknąć nie wolno.
Najmniejsze kondominium świata, które kurczy się z każdym rokiem
W XVIII wieku Wyspa Bażantów miała prawie 6000 metrów kwadratowych. Dziś zostało mniej niż 3000, bo rzeka Bidasoa zabiera po kilka centymetrów rocznie. Geolodzy szacują, że za 200-300 lat wyspa zniknie całkowicie i dwa kraje będą musiały ustalić, czyje będzie wtedy dno rzeki. Francuzi i Hiszpanie już prowadzą ciche rozmowy, jak ratować zabytek – rozważają nawet sztuczne wzmocnienie brzegów wyspy. Tymczasem drzewa na wyspie rosną wolniej niż postępuje erozja, a korzenie wystają z wody jak szkielet tonącego statku. To jedyne miejsce na Ziemi, które dosłownie umiera na oczach dwóch narodów, a one potrafią się tylko kłaniać sobie co pół roku.
Spotkania królów, ucieczki szpiegów i jedna noc miłosna
Wyspa Bażantów była świadkiem nie tylko pokoju. W 1721 roku odbyło się tu tajne spotkanie Filipa V Hiszpańskiego z regentem Francji, które zmieniło mapę sukcesji. W czasie wojen napoleońskich przeprawiali się tędy szpiedzy, bo wyspa była neutralna i nikt nie mógł ich aresztować. Najpiękniejsza plotka mówi o roku 1902, gdy podobno młody oficer francuski i hiszpańska arystokratka spędzili romantyczną noc na wyspie, zanim wartownicy ich nie przegonili. Do dziś w Hendaye i Irun opowiada się tę historię przy winie – oczywiście nikt nie wie, czy to prawda, ale wszyscy chcą wierzyć.
Jak zobaczyć Wyspę Bażantów, skoro nie wolno na nią wejść
Najlepszy punkt widokowy to most Avenida de Iparralde w Hendaye albo promenada w Hondarribii. Przy niskim stanie wody widać dokładnie stelę i drzewa roznące na wyspie, a czasem nawet marynarzy koszących trawę. Najpiękniej jest w lutym i sierpniu – wtedy widać, jak flaga się zmienia i jak dwóch oficerów oddaje sobie honory na środku rzeki. Lokalni przewodnicy oferują rejsy łodziami z przezroczystym dnem – można podpłynąć na 50 metrów i zrobić zdjęcie, które wygląda jakby się stało na wyspie. W knajpkach po obu stronach granicy podają drinka „Condómino” – pół francuskiego szampana, pół hiszpańskiego cava. Piją go wszyscy, którzy marzą, żeby choć na chwilę postawić stopę na ziemi, która nie należy do nikogo i do wszystkich jednocześnie.
Wyspa Bażantów: (c) Podroze.Turystyka.pl / GR
Zobacz też:
>
>